Sevgili Genç,
Zor bir dönemden geçerken hiç “Bunu kendi başıma halletmeliyim.” dediğin oldu mu?
Belki aileni üzmemek için sustun, belki arkadaşlarının seni anlamayacağını düşündün ya da yardım istemenin seni güçsüz göstereceğinden çekindin. Çünkü nedense güçlü olmak denildiğinde aklımıza çoğu zaman sorunlarını kendi başına çözen, düştüğünde kendi kendine ayağa kalkan ve kimseye ihtiyaç duymayan insanlar geliyor.
Peki gerçekten güçlü olmak bu mu?
Belirsizliklerden, gelecek kaygısından ve bazen hayatın tamamını aynı anda çözmeye çalışmanın bizi ne kadar yorduğuna değinidik daha önce. Bu defa biraz da bütün bunları yaşarken çevremizde kimlerin olduğuna bakalım istiyorum. Çünkü zor zamanlarla nasıl baş ettiğimiz kadar, o zamanlarda kimlerden destek aldığımız da önemli.
Psikolojide psikolojik dayanıklılık (resilience) dediğimiz kavram, kişinin yaşadığı zorluklar karşısında uyum sağlayabilmesi ve sonrasında yeniden toparlanabilmesiyle ilişkilidir fakat dayanıklılığı yalnızca kişinin kendi içinde sahip olduğu bir güç olarak değerlendirmek bence eksik kalıyor. Sonuçta insan sosyal bir varlık ve içinde bulunduğumuz çevreden bağımsız yaşamıyoruz.
Bence tam da burada sosyal destek ağlarından bahsetmek gerekiyor.
Sosyal destek ağı deyince aklımıza çok fazla arkadaşımızın olması gelmemeli. Çevrende onlarca insan varken kendini yalnız hissedebilirsin ya da hayatında birkaç kişi vardır ama zorlandığında onlara gidebileceğini bilirsin. Sanırım asıl önemli olan da bu.
Bazen bir arkadaş, bazen bir öğretmen, bazen kardeş, aileden biri ya da bir mentör bu destek ağının parçası olabilir. Hatta bazen hayatımıza çok sonradan giren bir insanın desteği bile hiç beklemediğimiz kadar önemli hale gelebilir.
Tabii konu sosyal destek olduğunda aileden bahsetmemek mümkün değil.
Aile çoğumuzun hayatındaki ilk ve belki de en uzun süreli destek kaynağı. Özellikle gençlik döneminde verilen kararlar söz konusu olduğunda ailelerin etkisini daha fazla görüyoruz. Hangi bölümü seçeceğimizden hangi şehirde okuyacağımıza, bazen hangi mesleğin bize daha uygun olduğuna kadar birçok konuda ailelerimizin fikrini duyuyoruz.
“Senin için en iyisini istiyoruz.”
Tanıdık geldi mi?
Bu cümlenin çoğu zaman iyi niyetle söylendiğine şüphem yok. Fakat bazen “senin için en iyisi” ile “benim senin için en iyi olduğunu düşündüğüm şey” birbirine karışabilir.
İşte burada desteklemek ile yönlendirmek arasındaki fark önemli hale geliyor. Bir genci desteklemek, onun karşısına çıkabilecek bütün sorunları ortadan kaldırmak ya da onun yerine karar vermek değildir. Bana göre sağlıklı destek biraz da “Karar senin, ama ihtiyacın olduğunda ben buradayım.” diyebilmektir.
Çünkü kendi kararlarımızı verebilmek kadar, verdiğimiz kararların sonuçlarını deneyimlemeye de ihtiyacımız var. Böylelikle büyüyoruz..
Yanlış bir bölüm seçebiliriz, istediğimiz işe kabul edilmeyebilir, bir sınavdan beklediğimiz sonucu alamayabiliriz veya çok güvendiğimiz bir ilişkide hayal kırıklığı yaşayabiliriz. Hatta bazen verdiğimiz kararın yanlış olduğunu aylar sonra fark edebiliriz.
Bunların hiçbiri hayatın dışında değil.
Psikolojik dayanıklılık da zaten başımıza kötü bir şey gelmemesi ya da her koşulda güçlü kalabilmemiz anlamına gelmiyor. Aksine zorlandıktan sonra yeniden toparlanabilmekle ilgili.
Bu yüzden dayanıklılığı hiç düşmemek değil, düştüğünde yeniden kalkabileceğin içsel ve sosyal kaynaklara sahip olmak şeklinde düşünmek bana daha anlamlı geliyor.
Bazen kendi kaynaklarımız yeterli olurken bazen bir başkasının desteğine ihtiyaç duyabiliriz. Ve burada özellikle gençlerin hayatındaki güvenilir yetişkinlerin öneminden bahsetmek istiyorum.
Gençlik çalışmalarında bunun en güzel örneklerinden biri mentörlük sistemi olabilir. Mentörlük dediğimiz şey bir gence sürekli ne yapması gerektiğini söylemek ya da onun sorunlarını çözmek değildir. Tam tersine, bazen onu dinlemek, doğru soruları sormak ve kendi cevabını bulabileceği güvenli bir alan yaratmaktır.
Çünkü birinin sürekli senin yerine karar vermesi ile karar verirken yanında olması aynı şey değil.
Bence aile, arkadaşlık ya da mentörlük fark etmeksizin iyi bir destek ilişkisinin temelinde de bu var: Birinin senin yerine yürümesi değil, sen yürürken yanında olduğunu bilmek..
Bir düşünmeni istiyorum.
Hayatında bir hata yaptığında seni hemen yargılamadan dinleyebilecek biri var mı? Bir karar vermekte zorlandığında sana doğrudan ne yapman gerektiğini söylemek yerine “Sen ne istiyorsun?” diye sorabilecek biri? Ya da işler istediğin gibi gitmediğinde “Ben sana demiştim.” demeden yanında kalabilecek biri?
Varsa kıymetini bil derim 😊
Ama burada yalnızca kimlerden destek aldığımıza bakmak da biraz haksızlık olur. Çünkü sosyal destek, aldığımız kadar verdiğimiz bir şey.
Arkadaşımız bize bir sorununu anlattığında hemen çözüm bulmaya çalışabiliyoruz. Tavsiyeler veriyor, ne yapması gerektiğini söylüyor ve bazen onun adına düşünmeye başlıyoruz. Oysa her zaman çözüm üretmemiz gerekmiyor. Bazen karşımızdaki insanın ihtiyacı sadece dinlenmek ve anlaşıldığını hissetmektir.
Belki de kendimize “Ne kadar güçlüyüm?” diye sorarken bir soruyu daha eklemeliyiz:
“Kimlerle güçleniyorum ve kimlerin güçlenmesine eşlik ediyorum?”
Sevgili Genç, kendi yolunu yürümek ile her şeyi tek başına taşımak aynı şey değil. Yardım istemek seni daha az güçlü yapmaz. Birine ihtiyaç duyman da kendi ayaklarının üzerinde duramadığın anlamına gelmez. Hepimizin hayatında bazen destek veren, bazen de desteğe ihtiyaç duyan taraf olduğumuz dönemler var.
Belki de mesele hiç kimseye ihtiyaç duymayacak kadar güçlü olmak değildir.
İhtiyaç duyduğunda bunu fark edebilmek ve kimin kapısını çalabileceğini bilmektir.
Sanırım artık gelenek oldu; seni bir soruyla baş başa bırakmadan bu yazıyı da bitirmeyeceğim:
Sen zorlandığında kimin kapısını çalabiliyorsun?
Sevgiler
Psikolog İlknur ÇİFTÇİ
Bu paylaşım, Beraber-İz Projesi’nin devamı olan “Beraber-İz Çember” Projesi kapsamındaki “Psikososyal Destek” içerikleri serisinin bir parçası olarak paylaşılmıştır.
“Bu proje, YouthHub WB&T Ağı kapsamında Avrupa Birliği tarafından ortak finanse edilmiştir.”
“This project was co-financed by the European Union, within the YouthHub WB&T Network.”
@europeanunion @fondacijadivac @togvakfi
